Een delier of een acute verwardheid is een toestandsbeeld dat in korte tijd ontstaat (uren tot dagen) waarbij de persoon die dit overkomt vaak verward en angstig is. Daarnaast bestaat onrust of juist apathie en verlies van initiatief.

Wanneer ontstaat een  delier?

Een delier kan ontstaan na een ongeluk, medicijngebruik, stress of angst, een grote operatie, ziekten aan het hart of longen, hormoonwisselingen of stoornissen in de stofwisseling. Een delier kan ook optreden kort voor overlijden.

Een persoon met een delier is vaak onrustig en het is moeilijk om een gesprek te voeren. Hij of zij heeft vaak moeite met begrijpen en denkt op een andere plaats te zijn. Op het moment dat de lichamelijke toestand verbetert, neemt het delier af. De periode van verwardheid is echter van persoon tot persoon verschillend en kan afhankelijk van de aandoening, de leeftijd en de conditie variëren van enkele uren tot dagen.

Een delier kan een uiterst beangstigende ervaring zijn en is mogelijk te vergelijken met aanhoudende nachtmerries. Niet alle personen die een  delier hebben gehad, kunnen deze ervaring vertellen, omdat na (eventueel) herstel een geheugenverlies voor het gebeurde kan bestaan. Soms worden echter erg nare beelden herinnerd. Ook voor de betrokkenen bij de patiënt met delier is het vaak een zeer nare ervaring.

Verschijnselen van een delier

Een persoon met een delier is niet zo helder als normaal en het lijkt of de dingen langs hem heengaan. Zijn geheugen kan hem in de steek laten, in het bijzonder het kortetermijngeheugen. Zaken die kort geleden gebeurd zijn, weet hij vaak niet meer. Hij weet soms niet goed waar hij is en is zijn vat op zichzelf en zijn omgeving kwijt. Dit is voor de persoon beangstigend en hij reageert hierdoor vaak achterdochtig, waakzaam of zelfs agressief. In sommige gevallen kan hij zich ook stilletjes terugtrekken. Een persoon met een delier kan ook de werkelijkheid geheel anders ervaren. Hij hoort of ziet bijvoorbeeld dingen die er niet zijn, zoals geluiden, stemmen of beestjes. Hij ervaart deze verschijnselen als echt en ze kunnen niet uit het hoofd gepraat worden.

Omgaan met een persoon met een delier

Het verzorgen van en omgaan met een persoon met een delier vraagt een eenduidige en gerichte aanpak. Deze aanpak wordt bepaald door de symptomen die op de voorgrond staan. De volgende praktische tips zijn van groot belang en kunnen worden toegepast door zowel professionals als mantelzorgers.

Tips bij desoriëntatie:

• laat de persoon met een delier zo min mogelijk alleen
• aanwezig zijn zonder iets te doen, kan steun geven
• zeg regelmatig wie u bent en wat u komt doen
• spreek altijd rustig en stel korte duidelijke vragen
• ben niet met teveel mensen tegelijk aanwezig
• ga altijd in het gezichtsveld zitten en zoveel mogelijk aan één zijde van het bed
• let op dat indien van toepassing bril en/of gehoorapparaat gebruikt worden
• zorg voor een continue verlichting van de kamer, ook ’s nachts
• hang een klok op met een duidelijk zichtbare wijzerplaat
• benoem dag en tijdstip
• plaats eventueel belangrijke foto’s binnen het gezichtsveld
• controleer of het gezegde begrepen wordt, maar besef dat niet alles wordt onthouden
• zeg altijd wanneer u terug komt, schrijf dit leesbaar op
• als de persoon ’s avonds wel moe is, maar niet in slaap kan komen, kan het helpen hem alleen te laten, het licht uit te doen en geluidsprikkels te vermijden

Tips bij angst:

• ben altijd rustig en vriendelijk
• spreek de persoon aan in het dialect dat hij gewend is
• creëer een rustige en stabiele omgeving
• achterhaal, indien mogelijk, wat de oorzaak van de angst is (hallucinaties, wanen, controleverlies)
• laat de persoon niet alleen bij hevige angst of paniek
• ga na wie of wat een positieve uitwerking kan hebben op de angst
• maak regelmatig een sociaal praatje, dat aansluit bij de leefwereld en interesses
• vermijd beladen of emotionerende gespreksonderwerpen

Tips bij overgevoeligheid voor prikkels/waarnemingen:

• gebruik een vaste dagindeling als voorwaarde om het aantal prikkels en de aard ervan te doseren
• benader de persoon altijd op een geruststellende en rustige wijze
• beperk omgevingsprikkels door een overzichtelijke en ordelijke inrichting en beperking van het aantal personen
• sluit eventueel de deur als geluiden de onrust versterken
• schakel de radio en televisie uit

Tips bij wanen en hallucinaties:

• ga niet mee in de vreemde waanideeën: spreek niet tegen, maar maak zo mogelijk wel duidelijk dat uw waarneming anders is
• praat over echte gebeurtenissen; lees bijvoorbeeld stukjes voor uit de krant
• vermijd discussie, stemverheffing en tegenspreken. Maak wel duidelijk dat de waarneming van de persoon niet juist is
• toon begrip voor emoties en angst die wanen en hallucinatie opwekken
• probeer om de boodschap achter het verhaal te achterhalen
• zorg ervoor dat de persoon goed zicht heeft op zijn omgeving, dat wil zeggen dat u bijvoorbeeld niet zachtjes in de deuropening met derden moet praten
• ligt de persoon in het ziekenhuis, bedenk dan dat achter de bedgordijnen van medepatiënten geluiden te horen zijn.

Tips bij motorische onrust:

• waarborg een veilige omgeving door het wegnemen van harde en scherpe voorwerpen. Zet een bed zo laag mogelijk, bekleed een bed of stoel met zachte materialen
• ga na of er factoren zijn die de onrust versterken, dit kunnen ook een volle blaas of volle darmen zijn
• stimuleer de aanwezigheid van vertrouwde personen, maar beperk het aantal mensen dat aanwezig is