Misselijkheid is een onaangenaam gevoel in de maag, dat vaak samen gaat met een gevoel van ziekte en (aandrang tot) braken. Het is een subjectieve gewaarwording (het gevoel is voor iedereen anders) en de definitie ervan is moeilijk te geven.

Misselijkheid en braken treden vaak in combinatie met elkaar op. Vaak is er sprake van bleekheid, zweten een snelle hartslag en aandrang tot ontlasting.  Aanhoudende misselijkheid en braken kunnen leiden tot uitdroging. Ook kan het leiden tot het niet kunnen of willen innemen van medicijnen, of tot het stoppen met een radio- of chemotherapie.

Oorzaken

Er zijn diverse oorzaken van misselijkheid of braken, die tegelijkertijd kunnen voorkomen en die elkaar kunnen versterken. Hieronder staan een aantal oorzaken genoemd:

• het niet goed ledigen van de maag
• obstipatie
• obstructie door een tumor
• vocht in de buik (ascites)
• ileus
• galstenen of nierstenen
• steeds moeten hoesten of de hik hebben
• het gebruik van bepaalde medicijnen (afhankelijk van aard en dosering)
• heftige pijn
• invloeden van geur en smaak
• angst en spanning

Behandeling van misselijkheid en/of braken

• zorg voor opvangmateriaal, tissues en water om de mond te spoelen
• zorg voor een rustige omgeving en frisse lucht 
• vermijd sterk ruikende parfums
• verdamp mint
• draag ruimzittende kleding
• zorg voor goede mondhygiëne en mondverzorging (zie mondproblemen)
• zit rechtop gedurende 30 tot 45 minuten na het eten
• neem frequente, kleine maaltijden
• vermijd de aanblik en de geur van eten
• in sommige gevallen kan het eten beter koud worden opgediend
• vermijd te vet, te warm, sterk gekruid en geurig eten
• eet op tijden dat het misselijke gevoel minder of er niet is
• eet wat u lekker vindt en goed verdraagt
• drink cola (niet te koud en bij voorkeur cola die een tijdje heeft open gestaan
• zuig op een ijsklontje of een waterijsje
• zuig op een stukje fruit uit de koelkast (ananas, kiwi of appel)
• probeer bij heftig braken ervoor te zorgen dat de maag is gevuld
• overweeg een consult bij een diëtist

Toediening van vocht

Als op basis van onderzoek aanwijzingen zijn voor (dreigende) dehydratie (uitdroging) kan vochttoediening via een infuus nodig zijn.

Acupunctuur en acupressuur

Er zijn aanwijzingen dat acupunctuur en/of acupressuur (in de vorm van drukmassage of een speciaal polsbandje) effectief zijn bij misselijkheid en braken, met name na operatie en na chemotherapie.

Psychologische technieken

Psychologische technieken worden met name toegepast bij misselijkheid en braken wanneer psychische factoren (angst en spanning) en conditionering (anticipatoire misselijkheid en braken) een belangrijke rol spelen. Deze technieken werken doordat ze ontspanning, afleiding en/of een gevoel van zelfcontrole teweeg brengen. In eerste instantie is instructie door een fysiotherapeut of psycholoog noodzakelijk.

• afleiding
• massage van voeten, handen of gezicht
• aromatherapie (al dan niet in combinatie met massage)
• ontspanningsoefeningen met of zonder geleide fantasie
• luisteren naar muziek

De ene patiënt zal meer baat hebben bij een benadering gericht op lichamelijke ontspanning, terwijl voor de andere een meer actieve gedragstherapeutische wijze de beste methode is.

Het gebruik van medicijnen tegen misselijkheid (anti-emetica)

In een aantal gevallen is het mogelijk medicijnen toe te dienen tegen misselijkheid en braken. Of dit mogelijk is, hangt af van de reden van de misselijkheid.

Anti-emetica kunnen oraal (mond), rectaal (anus) transdermaal (door de huid) of parenteraal ( subcutaan of intraveneus) worden toegediend. Bij chronische misselijkheid (waarbij er vaak sprake is van verminderde maagontlediging) of frequent braken moeten anti-emetica rectaal of eventueel via een infuus worden toegediend. Bespreek met uw behandelend arts of medicijnen voor u een oplossing kunnen zijn.